Emmanuel Levinas

Etikken som fyrste-filosofi

"Humaniteten vert til i den Annens ansikt" er eit uttrykk som rommar mykje av Levinas sin filosofi og etikk.

I denne formuleringa ligg det at menneske ikkje vert menneskeleg ved refleksjon og tenking, men gjennom den grunnerfaringa det får ved det spontane møtet med den Andre. Me vert menneskelege i møtet med den Andre, ved at undringa og medkjensla for medmennesket vert pådytta oss utanifrå. Dette er den same type dialogfilosofi som me finn hjå Martin Buber. Men Levinas fører tanken vidare: Den andre inntek førsteplassen, det oppstår eit asymetrisk forhold mellom oss. Dette er noko som går førut for erkjenning, det vil seia det eg kan tenkja og forstå. Møtet kjem først, deretter kjem refleksjonen. Det er dette Levinas meiner når han seier at etikken er førstefilosofi. Levinas har appellen sin "stad" i andletet. Møtet er ikkje ein tankeoperasjon, men ei hending, der den andre vender seg til meg som ein annan. Levinas skriv at i møtet med den Andre er det best å ikkje leggja merke til den Andre sin augenfarge. For når man studerer augenfargen, befinn man seg i ein sosial relasjon med den Andre (Levinas 1990 s.99). Ansiktet er ikkje ein rad med fysiske eigenskaper som eg kan registrera. Det er møtet med den andre som gjere meg til eit moralskt vesen. Det er ikkje det fysiske utsjånaden til jenta som får meg til å stusse. Det er det lidande andletet, som får meg til å vurdere situasjonen ho har fått meg opp i, ved å sjå på meg. Levinas sin etikk er ikkje ein etikk som gjev reglar og normer å handla etter, det er ikkje innsikt eller kunnskap som gjer at me kan handla etisk. Samanfattande kan ein seia at andletet "innstiftar" etikken ved at det befaler over meg.