HOVEDMENY:
supper og graut fiskerettar andre ting selskap og høgtid kokebok
Det vart baka heile året, men flatbrød- og lefsebaking vart gjort berre eit par gonger. Dette var bakst som heldt seg god lenge. Sveler, potetkaker, natronkaker, vafler o.l. vart laga etter kvart. Det var ikkje alltid det fanst egg eller mjølk i hus, så då vart i staden brukt vatn og natron i deigen. Men godt smakte det!
svele
lefse
natronkake
vafler
potetkaker
havrebrød
andre linker
(sveler frå Nordfjord med syltetøy og
rømme. Fotograf: Ragge Strand)Sveler er god kaffimat og smakar best nysteikte. Alt etter smak kan du velge å lage tjukke eller tynne vele. Svela er god med smør og sukker på, eller med lettrømme og jordbærsyltetøy. Oppskriftene til svele som dei brukt i gamle dagar var mykje meir sparsommelege enn den som er skriven under.
5 egg
1,5 kaffikopp sukker
1 liter kveitemjøl
1 toppa teskei natron
1 toppa teskei hjortesalt
75 gram margarin
Visp egg og sukker godt. Pisk godt ut natron og hjortesalt i mjølka (då blir natronsmaken mildare). Hell dette oppi dei vispa egga og sukkeret, rør i mjølet. Bland i smelta margarin til slutt. Visp godt slik at det ikkje klumpar seg. Steik svelene på ei god varm takke. Har du ikkje dette kan du heller bruke ei steikepanne. Lag svelene omtrent så store som tefat ( ei svele er ca. ei stor ause).
Etter dei gamle oppskriftene var det ikkje så vanleg å bruke egg (egg var ikkje noko alle hadde). Heller ikkje hjortesalt var vanleg å bruke i svelene, men mange brukte litt rosiner i deigen. Svele blei gjerne påsmurde med smør og brunost eller prim.
Det var forskjell på kvardagslefser og "fine" lefser som vart brukt til høgtid og fest. Kvardagslefsene var av grovare mjøl og fine lefser var ofte av sikta rugmjøl eller kveitemjøl.
SNEKALEFSE: (frå Utvik og Hornindal)
ca 300 gram kokte kalde poteter
ca 600 gram kveitemjøl eller
200 gram rugmjøl og 400 gram kveitemjøl
litt råmjølk eller bland 3 ss kveitemjøl til 1 liter H-mjølk til å sneke med dvs. til å gni inn i lefsa.
Skrell potetene, mal dei og kna inn mjøl til ein passeleg fast deig. Elt godt, men deigen må ikkje bli seig. Bak ut tynne leivar og steik dei på takke i svak varme. Ta av lefsa medan ho enno er mjuk. Legg lefsene i lag.
Når du er ferdig med bakinga tar du dei mjuke lefsene på bordet og slå ei spiseskei råmjølk/snekeblanding på kvar lefse. Gni dette utover lefsa med handa i sirklar til lefsa blir kvit og fin. Legg så den usneka sida ned på ei varm god takke og steik raskt. Legg i stablar.
Lefsa må dynkast med vatn på den usneka sida før ho skal brukast. Dette for å gjere lefsa mjuk. Ha smør og sukker på, brett saman og del opp i stykker. Server med gombe attåt. ("Matoppskrifter frå Indre Nordfjord")
2 kg kveitemjøl eller
1,5 kg kveitemjøl og 500 gram fin rug
4 ts bakepulver
250 gram mjuk margarin
1 1/4 l kefirmjølk
3 ts hornsalt
(bland hornsaltet med surmjølka)
Bland deigen og elt han forsiktig. La han så kvile i 10 - 15 minutt. Kjevl ut tynne leivar og pakk leivane inn i eit klede. Legg ei og ei leiv på ei takke med svak varme. Steik forsiktig, lefsene skal ikkje bli brune. Når dei er ferdig steikte skal dei leggast i stablar. Før dei skal brukast må dei dynkast med vatn og det må leggast eit klede over slik at dei vert mjuke. Sever attåt pinnekjøt eller fisk.
LEFSE:
600 gram poteter
4 dl mjølk
1/2 dl semuliegryn
1/2 ts salt
50 gram smør
ca 1 kg kveitemjøl eller til deigen er passe fast
Skrell potetene, kok dei og mal dei medan dei er varme. Kok semuliegraut av mjølk,gryn, slat og smør. Bland poteter og avkjølt graut godt saman. Arbeid inn mjøl til deigen er passeleg fast. Deigen må ikkje bli seig. Bak ut tynne leivar og steik på takke ved svak varme. Leiven må ikkje bli brun. Legg dei ferdigsteikte leivane i stablar når dei er kalde. Dekk til med klede. ("Vestlandsmat")
Dynk lefsene med vatn og legg dei under eit klede frø bruk, slik at dei bli mjuke. Smør på ei blanding av smør og sukker (nokre likar òg kanel). Brett saman lefsa og del opp i passelege stykker. Server med gombe til.
6 dl kveitmjøl
1 knivsodd salt
1 stroken ts. natron
1,5 dl surmjølk
Bland natron med mjølka, og bland i resten. Bland godt til ein tjukk deig. Form dei til små runde kaker og steik dei på steikepanna. Snu kakene og bruk svak varme. Serverast med rømme til, med smør og sukker på eller med smør og brunost på.
Tidlegare vart vaflene laga etter kva folk hadde råd til og tilgang på. Hadde dei ikkje råd til mjølk og egg, brukte dei vatn og havremjøl eller byggmjøl, sukker litt salt og natron til heving. Steikejerna hadde lange skaft og blei lagt inn i ei glødande grue.
I dag er oppskriftene litt annleis, men mindre sunne. Vi brukar både feitt, egg og mjølk. I tillegg har vi som regel syltetøy eller lettrømme til.
3 dl skumma kulturmjølk
7 dl lettmjølk
3 egg
1 ss sukker
1 ts salt
litt vaniljesukker
ca. 300 gram kveitemjøl (eller til deigen er passe)
Visp egg og sukker, bland i resten litt etter litt. Visp godt slik at røra ikkje klumpar seg. Smør eit tynt lag med smør/feitt på vaffeljernet. Ta vafla ut av når ho er brun nok. Server med lettrømme, sukker, smør eller syltetøy til.
(svele, potetkaker og vafler. Fotograf: Per Eide)Potetkaker (eller lompe) er utnytting av den kokte og poteta etter middagen: var det poteter att, vart det som regel òg kaffimat. Potetkaka vart servert med litt smør og sukker eller sirup på.
For at potetkakene skal bli fine, må potetene malast gjennom ei kvern både to og tre gongar. Dette vart ikkje alltid gjort til kvardags: Då brukte dei gjerne ein gaffel til å knekke potetene med.
Mal dei kokte potetene, kna dei godt i litt mjøl så mykje at dei kan kjevlast ut. Har du ikkje kjevle kan du klappe dei ut med fingrane. Stikk potetkakene ut med eit rundt lokk, ei skål eller liknande. Steik dei på svak varme enten på ei takke eller ei steikepanne. Potekakene blir best om du malar potetene når dei er litt varme, og brukar lite mjøl.
Havrebrød frå Utvik:
1 kg havremjøl
ca 6 dl vatn
Lag deigen av mjøl og vatn. Kna deigen godt slik at han vert litt seig og betre til å bake utover. Del opp i leivar, og kjevl ut. Steik leiven på begge sider slik at han er skarp og godt gjennomsteikt. Kjøl leivane så dampen går av dei. Legg dei så over kvarandre i lag, og dei held seg gode i fleire månader. Dekk til med klede.
Andre sider med kakeoppskrifter:
http://members.xoom.com/BakeLand/
http://www.himolde.no/~petters/mat.htm
http://www.forum.no/norskmat/soke.htm
http://www.nrk.no/fjernsynskjokkenet/arkiv.html
http://graficonn.no/webhotell/oppskrifter/
kokebok meny
