HOVEDMENY:

SELSKAP OG HØGTID	kaker og brød	kjøtrettar
fiskerettar	mjølkerettar	andre ting
flatbrød	supper og graut	kokebok

Til selskap eller høgtid kom det aller beste på bordet, og ingen gjekk svoltne frå eit gjestebod. Som hovudrett var det servert kjøt, fisk eller rømmegraut. Og dessert eller kaffimat var det supper eller puddingar eller lefser m.m.   MENY: pinnekjøtt sosekjøt kalvedans brosme lutafisk sviskegraut rømmegraut dravle lefse med gombe   Frå gamalt av er dette ein tradisjons-rett frå vestlandet. I Nordfjord er det vanleg å bruke lammesider (ribber) som vert salta og tørka. Nokre likar òg å røyke desse sidene etter salting. Dette var og er den vanlege middagen på julafta. OPPSKRIFT: Fåresider/sider av lam , grovsalt, bjørkepinnar. Sidene skal leggast i saltlake i 2-3 døgn. Heng dei til tørk i 2-3 månader på ein tørr og luftig stad. Dagen før bruk må du dele opp sida, og legge delane i vatn (natta over). Legg bjørkepinnar i botn på gryta, dekk botnen i gryta med vatn og legg kjøtet oppå bjørkepinnane. Damp kjøtet i 2 - 2,5 timar til kjøtet er mørt og delvis løsnar frå beina. Rett før servering kan du sette kjøttet inn i ein godt varma omn, slik at du får ei sprø steikeskorpe. Enkelte stader i Nordfjord strør dei lite-grann sukker på toppen før dei set kjøtet i omnen. Då blir skorpa sprø og fin. Men sprø-steikinga er ikkje nokon vanleg tradisjon i Nordfjord, den er komen dei siste 10-åra. Servèr pinnekjøtet saman med nykokte poteter, kålrotstappe, ribbefeitt og gjerne litt surkål eller rødkål og kanskje litt tytebærsylte. Det er òg vanleg å servere dampa mår-pølse attåt, eller dampa fårekorv. I tillegg vert det nokre stader servert "fiskelefse" til: Du legg kjøt, poteter og anna tilbehør opp på lefsa, brettar lefsa rundt, og dyppar dette i ribbefeitt.      (fotograf: Tor Gulliksrud) Sosekjøt er ein rett som har vore mykje brukt til høgtid/selskap. I bryllaup var det ofte sosekjøt til hovudrett og sviskegraut til dessert. Retten vart mykje brukt i slaktetida, for då var det tilgang på ferskt kjøt -   noko som ikkje var så vanleg elles. Sosekjøt er mykje brukt i dag òg, men då gjerne heile året og det treng ikkje vere i samband med høgtid/selskap. bog av kalvekjøt (eller okse) kveitemjøl margarin vatn heil ingefær salt pepar Skjær kjøtet i jamne og fine stykker. Lag brun jevning av mjøl og margarin og spe dette med kokande vatn. Dryss salt og pepar på kjøtsykka og kok dei i sausen saman med eit lite stykke ingefær. La kjøt og saus småkoke på svak varme i minst 1 1/2 - 2 timar pr.kilo kjøt. Servèr poteter og gulrøtter til sosekjøtet. Det smakar òg godt med litt flatbrød til. KALVEDANS FRÅ BLAKSET OG UTVIK (Matoppskrifter frå Indre Nordfjord) Under slaktinga skulle alt brukast, til og med hovud og bein frå kalven. Dette var ein rett som for det meste vart laga under slaktetida, for i denne retten vert det brukt ferskt kjøt. Det vart då avgrensa tidsrom i året dette vart brukt, og det var ikkje noko kvardagskost. 1 kalvehovud 1 kg. kalveribbe 3 liter vatn 3 liter H-mjølk salt Kok vatn, mjølk, salt, hovud,og ribbe til kjøtet er kokt. Ta kjøtet opp og skil det frå beina. Sil krafta. Ei passande stor form eller skål væter du med kaldt vatn. Legg kjøtet i skåla. Slå krafta over kjøtet og set det kaldt til krafta er stiv. Då vender du forma på eit fat. På grunn av stivelsen i kalvebeina vert det stivt og fint. Det blir finast til servering om du legg kjøtet frå ribbene i botnen på forma. Servèr med poteter og flatbrød til som middagsmat eller som pålegg.     KALVEDANS FRÅ OLDEDALEN OG STRENDENE (Matoppskrifter frå indre Nordfjord) Hovudet av ein nyslakta kalv kokte dei så mykje at kjøtet losna frå beinet. Folk hadde ikkje kjøtkvern så istaden brukte dei eit lite trau som var uthola av ein stokk (lengde ca 2 meter). Utholinga var så breid som ei øks. Ned i dette trauet vart kjøtmaten lagd. Då begynte dei å hakke det. Kjøtmassa vart snudd og vendt på til ho var passeleg oppsmuldra. Då sette dei kjøtet over elden og kokte det saman  med søt mjølk og bein frå hovud og føter i ca. 1 time. Deretter vart retten aust opp i mindre fat eller skåler. Når det retten var kald blei han sett på bordet.  (fotograf: Per Eide) Lettsalta brosme var i aller høgste grad selskapsmat. Brosme var den mest vanlege sjøfisken som vart brukt inne i fjordbygdene. Det var lang veg å transportere fisken og fisk vart gjerne øydelagd på turen. Brosma greidde seg best då ho var fast og fin, og brosma brukte å bli salta slik at smaken tok seg oppatt. Fisken blir mykje brukt i dag òg, men no har ho stor konkurranse frå andre fiskesortar. Skjær den lettsalta brosma i fine serveringstykker og legg ho oppi lett salta, kokande vatn. La ho trekke i vatnet i 20 minutt. Servèr med kokte poteter, gulrøtter, flatbrød og smelta smør til.  til dessert vart det servert ei eller anna suppe eller sviskegraut. (fotograf: Per Eide) Lutafisken laga folk sjølve, og han vart stort sett brukt rundt juletider. Ein del brukte lutefisk på julafta, men dei fleste brukte han 1. eller 2. juledag. Attåt lutafisken vart det servert poteter, steikt flesk, ertestuing og flatbrød eller fiskelefse. HEIMELAGA LUT: Luten vert laga av oske frå omnen eller eit bål, og det skal helst vere oske frå rein bjørkeved. Dersom du ikkje har bjørkeved, kan du bruke den oska du har - f.eks. frå osp. Ta ut oske kvar dag. (Vert oska brent fleire gongar, kan du ikkje bruke ho). Sil oska slik at det ikkje kjem kol ilag med.  Slå vatn på oska du har samla og kok dette i 2 - 3 timar. Kok det til væska blir blank og glatt. Sett gryta til sides slik at oska søkk ned på botnen av gryta og luten vert liggande oppå. Sil dette gjennom ein klut slik at ikkje noko oske vert med i luten. Luten vart blanda ut med passeleg mengde vatn. Tidlegare duppa dei fingeren nedi blandinga og prøvesmakte: når blandinga svei på tunga, var det passeleg.      HEIMELAGA LUTEFISK: Lutefisk er best å lage av torsk eller lange.  Fisken må vere kvit og fin, og ikkje ha ei mørk rand etter ryggen. Legg fisken i bløyt i rennande kaldt vatn 1 - 2 dagar. Ta han opp når han er passeleg laus av utvatninga. Flå skinnet av han og legg han i lut. La han ligge i lut i 2 - 3 døgn, og  deretter 2 - 3 dagar i vatn til han er passeleg utvatna. Korleis fisken blir tillaga etter lutinga, variere alt etter smak og behag. Nokre kokar/trekkjer fiske i vatn, andre steiker han i steikeomnen, atter andre i mikrobølgeomnen. Skal han steikast i steikeomen , kan han leggjast rett ned i ei langpanne i 100 - 150 grader til fisken er ferdig. Andre synest det er best å leggeje han inn i aluminiumsfolie fyrst. Vèl du å bruke mikrobølgeomn må du vere varsom med koketida. Fisken går fort sund. Legg han i ei skål - utan vatn - og set på omnen. I gryte og med vatn: Kok opp rikeleg med vatn som er godt salta. Legg lutefisken som passeleg store serveringstykker i det kokande vatnet. La fisken trekkje (ikkje koke)  i 10 - 15 minutt. Server fisken med kokte poteter, fiskelefse (tynnlefse), ertestuing og steikt flesk/bacon til. Legg godt med smør på lefsa, deretter figsk og poteter og pakk lefsa rundt. Eller: la vere å ta smør på lefsa, men pakk inn fisk og poter, og dypp dette i baconfeittet. Dette var desserten som blei servert i dei fleste selskap eller samkomer. Særskilt etter hovudrett av brosme eller sosekjøt.  150 gram svisker eller/og rosiner 8 dl vatn 125 gram sukker 1 ts vaniljesukker 2 1/2 ss potetmjøl litt kaldt vatn til potetmjøljamning Legg sviskene (og rosinene) i vatn natta over i 8 dl vatn. Kok dei møyre i bløytevatnet. Rør inn sukker og potetmjøljamninga. Kjøl ned og tøm grauten over i ei skål. Server med kald fløyte eller piska kremfløyte til.   Andre adresser: http://www.forum.no/norskmat/ http://kvasir.sol.no/no/art/food/recip/ http://home.sol.no/~lafredri/mat/meny.html                                                                           kokebok                                                                    meny